Internet na Wsi

 

Program e-VITA prowadzony był w latach 2004 – 2011. Miał na celu wsparcie wykorzystania technologii informacyjnych w rozwoju wsi i małych miast. Partnerami w programie byli Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności, Fundacja Wspomagania Wsi i Cisco Systems Poland (2004-2006). Realizatorką była Fundacja Wspomagania Wsi.

Program e-VITA

» do druku

e-VITA III (2009-2011)

20 lat samorządu gminnego w Polsce – postulaty przedstawicieli samorządów gmin wiejskich i małych miast

Okrągłe rocznice - a do nich należy uchwalenie przez Sejm RP w dniu 8 marca 1990 ustawy o samorządzie gminnym - sprzyjają refleksji i podsumowaniom tego, co się wydarzyło. Fundacja Wspomagania Wsi wraz z Serwisem Samorządowym PAP zorganizowały w dniu 12 marca 2010 roku debatę okrągłego stołu poświęconą refleksji nad dwudziestoleciem działalności samorządu gminnego w Polsce. Przy okrągłym stole zebrali się przedstawiciele wójtów, burmistrzów małych miast, naukowców, organizacji pozarządowych, posłów i ministerstw. W sumie 16 osób wzięło udział w dyskusji na temat sukcesów oraz wyzwań stojących przed samorządami gminnymi. Uczestnicy dyskusji zgłaszali postulaty m.in. mówiące o tym, jakie zmiany należałoby wprowadzić, aby samorząd gminny działał sprawniej i skuteczniej, niż obecnie. W artykule zostaną zaprezentowane i omówione tylko niektóre z postulatów zgłoszonych w trakcie debaty. Lista postulatów, protokół z debaty oraz nagrania wideo wypowiedzi uczestników debaty dostępne są na portalu internetowym www.witrynawiejska.org.pl i www.internetnawsi.pl. Jest to bogaty materiał mówiący o stanie samorządu i samorządności w 20 lat po uchwaleniu ustawy, który może posłużyć również innym naukowcom jako materiał do analiz i interpretacji.
 

Początki samorządu gminnego w Polsce – kontekst prac nad ustawą

 

Nie sposób pisać o samorządzie gminny bez przytaczania kontekstu, w którym odbywały się prace nad jego kształtem. Ustawa o samorządzie gminnym nie pojawiła się nagle i niespodziewanie w latach 90. XX wieku. Prace nad koncepcją samorządu były prowadzone przez środowiska naukowe w trakcie spotkań, seminariów, konwersatoriów prowadzonych na uczelniach wyższych w kraju lub nieformalnie. Ustawa była wynikiem specyficznej sytuacji politycznej wywołanej powstaniem i działalnością NSZZ „Solidarność”. Od 1978 odbywało się konwersatorium „Doświadczenie i Przyszłość”, w czasie którego dyskutowano o możliwościach naprawy państwa. W czerwcu 1981 roku prof. Jerzy Regulski wraz zespołem przedstawił założenia reformy odbudowującej samorząd terytorialny[2]. Konwersatorium odbywało się w Warszawie, aż do wybuchu stanu wojennego. Na Uniwersytecie Warszawskim, Łódzkim w latach 80. XX wieku prowadzono prace nad nowym modelem władzy i administracji lokalnej. W Warszawie pracami kierował prof. Michał Kulesza współautor i redaktor 5-tomowego opracowania „Model władzy lokalnej w systemie reformy gospodarczej”. W Łodzi prace prowadziła m.in. prof. Małgorzata Stahl, która w następujący sposób ujęła ich cel:

Od 1980 r. poszukiwaniom optymalnego modelu władzy lokalnej zawsze oficjalnie przyświecało dążenie do dalszej demokratyzacji władzy lokalnej i zwiększania efektywności działania organów administracji terenowej.[3]

 

Fragment ten mówi o podejściu całego środowiska naukowego do pracy nad koncepcją samorządu. Tutaj nie chodziło tylko o samorząd, lecz o „demokratyzację władzy lokalnej”. Małgorzata Stahl pisze dalej o potrzebie wprowadzenia zmian w działalności i funkcjonowaniu rad narodowych. W jej opinii zagubiły one cele, do których zostały powołane i nie są w stanie zaspokajać zbiorowych potrzeb grup społecznych zamieszkujących na danym terenie[4]. Jest to opinia trafnie ujmująca ówczesną atmosferę panującą wokół rad narodowych.

 

Tematyka samorządu terytorialnego nie od razu znalazła się w programach NSZZ „Solidarność”.[5] Ważniejsze dla „Solidarności” były kwestie związane z samorządem pracowniczym. Natomiast krytyka rad narodowych na początku działalności Związku koncentrowała się wokół braku możliwości „autentycznego’ wyboru ich przedstawicieli oraz zbyt wąskich kompetencji rad narodowych. W październiku 1981 NSZZ „Solidarność” wystąpiła z koncepcją „Samorządnej Rzeczpospolitej”, która zakładała m.in.: samodzielne prawnie, organizacyjnie i majątkowo samorządy terytorialne będące reprezentacja społeczności lokalnej[6].

 

Wymienione wyżej przykłady świadczą o tym, że w latach 80. XX wieku trwały prace nad modelem przyszłego samorządu- dostrzegano potrzebę wprowadzenia zmian i wręcz zastąpienia rad narodowych demokratycznie wybieranymi ciałami.

W trakcie rozmów Okrągłego Stołu kwestia samorządu była dyskutowana, jednak nie doszło do zbliżenia stanowisk opozycji oraz strony rządowej- sformułowano jedynie protokół rozbieżności. Natomiast, kiedy w wyborach z 4 czerwca 1989 opozycja odniosła zwycięstwo i w rezultacie zdobyła większość w Senacie, to została powołana Komisja Samorządu Terytorialnego. Pracami komisji kierował prof. Jerzy Regulski, który jak wspomina: Wykorzystując wyniki naszych wieloletnich badań przedstawiliśmy propozycję reformy, którą zaakceptował Senat 29 lipca 1989 roku, inicjując w ten sposób proces legislacyjny.[7]

 

Wielka karta małej społeczności – jak nazwał ustawę prof. Michał Kulesza – została przyjęta przez Sejm RP ustawa o samorządzie terytorialnym i ordynacji wyborczej[8].
 

Co nam dała ustawa? Efekty wejścia w życie ustawy o samorządzie gminnym

 

Ustawa miała charakter „rewolucji ustrojowej” i jest uważana obok reform gospodarczych wprowadzanych przez Leszka Balcerowicza za trzon przemian po 1989 w Polsce. Jak to ujął lapidarnie w jednej ze swoich wypowiedzi prof. Michał Kulesza- Był to eksport nowego modelu władzy w teren. Wśród najważniejszych zmian wprowadzonych przez ustawę należy wymienić decentralizację władzy i upodmiotowienie obywateli.

 

Decentralizacja oznaczała przeniesienie zadań i uprawnień decyzyjnych z wyższych do niższych szczebli administracji.[9] Było to wydarzenie bez precedensu wśród państw bloku wschodniego. Upodmiotowienie obywateli doprowadziło do wzrostu aktywności mieszkańców, do wzrostu poczucia odpowiedzialności za miejsce w którym żyją, posiadania wpływu na bieżące sprawy i do wytworzenia pewnego rodzaju więzi z gminą (terytorium). Mieszkańcy uzyskali prawo do samodzielnego kształtowania polityki na rzecz swoich małych ojczyzn. Wójtowie i burmistrzowie wyłonieni w wyborach podjęli wysiłek inwestycyjny – stali się głównymi inwestorami w infrastrukturę publiczną w Polsce[10]. Efektem tych wszystkich działań jest poprawa warunków życia oraz rozwój ekonomiczny gmin. Tak też widzą te przemiany uczestnicy debaty. Wprowadzenie samorządu jest w ich opinii sukcesem polskiej demokracji.
 

Postulaty uczestników debaty 

Oprócz niewątpliwych sukcesów uczestnicy wskazali na pewne trudności oraz wyzwania stojące przed samorządem gminnym. Lista zgłoszonych postulatów jest długa, dlatego zostaną tutaj zaprezentowane tylko niektóre z nich (większość). Problemy gmin oraz wynikające z nich postulaty zostały spisane przez redaktora tygodnika „Polityka” – Edwina Bendyka (zaznaczone są w tekście italikiem), a w ich opracowaniu pomagali Klara Malecka i Jacek Pietrusiak z Fundacji Wspomagania Wsi. Dodatkowo postulaty zostały skonsultowane z uczestnikami debaty. Najpierw zostaną zaprezentowane trudności o charakterze ogólnym i szczegółowym, z którymi spotykają się gminy, a następnie zostaną podane propozycje ich rozwiązań. Całość można uznać za głos pewnej grupy samorządowców anno Domini 2010.
 

Trudności o charakterze ogólnym i bardziej szczegółowym

  • Podstawą upodmiotowienia lokalnych społeczności poprzez instytucje samorządu gminnego jest zasada izolacjonizmu gminnego. Sprzyja ona kreowaniu silnej tożsamości lokalnej, jednocześnie jednak utrudnia współpracę między samorządami. Dziś w wielu przypadkach to właśnie słaba zdolność do współdziałania sąsiadujących ze sobą gmin jest ważnym czynnikiem zmniejszenia efektywności ich działania. Zasada izolacjonizmu gminnego mówi, że każda gmina robi to co musi i to na co ma pieniądze. Współpraca pomiędzy gminami nie jest łatwa. Dla przykładu, jeśli kilka gmin chce ze sobą współpracować, realizować wspólny projekt z funduszy europejskich, to w pewnym momencie muszą podjąć decyzje: kto jest liderem projektu, w którym urzędzie gminy projekt będzie rozliczany, jak często będą odbywały się spotkania itd. To są prozaiczne sprawy, ale oznaczają one dodatkową pracę dla gminy będącej liderem, na którą spada odpowiedzialność prowadzenia biura projektu. W gminach pracuje ograniczona liczba osób, która musi realizować codzienne obowiązki związane z obsługą mieszkańców, przygotowywaniem wyborów itd. Być może słaba zdolność współpracy nie wynika z braku chęci, ale jak to można usłyszeć od wójtów- „z braku ludzi do roboty”.

  • Inną zasadą reformy ustrojowej jest zasada pomocniczości. Oznacza ona nie tylko, że to państwo powinno wspierać samorząd w realizacji jego zadań w obszarze, w którym bezpośrednie działania władzy państwowej jest zbędne. Zasada pomocniczości dotyczy także samych gmin i powinna polegać na delegowaniu zadań gminy podmiotom prywatnym i społecznym, a nie ich koncentrację w rękach instytucji kontrolowanych bezpośrednio przez lokalną władzę.

 

Jest to wyzwanie, które stoi przed gminami– współpraca, delegowanie zadań podmiotom działającymi na ich terenie, tak nisko, jak ich wykonanie będzie najefektywniejsze. Konsultowanie i wysłuchiwanie tego, czego chcą mieszkańcy i włączanie ich w prace na rzecz wspólnego dobra- to problem i zarazem wyzwanie dla wielu samorządów w Polsce. Nie wszystkie zadania muszą być wykonywane przez urzędy gmin. Z obserwacji wynika, że relacje pomiędzy organizacjami pozarządowymi, a urzędami gmin bardzo często przyjmują dwie formy. Pierwsza polega na ścisłej współpracy lokalnego organizacji z urzędem gminy, bardzo często osoby zaangażowane w prace w stowarzyszeniu lub fundacji pracują również w urzędzie gminy, a siedziba organizacji również ma swoje miejsce w urzędzie gminy. Zachodzi w tym przypadku pewnego rodzaju uzależnienie organizacji od wójta. Druga rola, którą przyjmują organizacje pozarządowe sprowadza się do krytyki pracy wójta i podkopywania jego dokonań- wówczas współpraca pomiędzy tymi podmiotami jest prawie niemożliwa.

 

  • Mimo ogromnego znaczenia reformy samorządowej dla upodmiotowienia wspólnot lokalnych, aktywność obywatelska na poziomie gmin jest ciągle niewielka, jeśli mierzyć zaangażowaniem w kluczowe dla funkcjonowania demokracji wydarzenia, jak wybory samorządowe i uczestnictwo w referendach lokalnych.

 

Frekwencja wyborcza w czasie ostatnich wyborów samorządowych w dniu 26 listopada 2006 roku wyniosła 39,69% i jest o wiele niższa niż w czasie np. ostatnich wyborów prezydenckich z 4 lipca 2010 (frekwencja wyniosła 55,31%). Może to świadczyć o nadal niskiej identyfikacji wyborców z miejscem w którym żyją.

 

  • Państwo przekazuje gminom coraz więcej zadań, nie alokując na ich realizację odpowiednich środków finansowych, a środki już przyznane nieterminowo dystrybuuje.

 

Nie ma samorządów bez finansów. Samorządy odpowiadają przed mieszkańcami za poziom usług, na których finansowanie bardzo często nie mają wpływu. Nieterminowe przekazywanie środków jest problemem i należałoby sprawdzić jak bardzo jest to dotkliwy problem, jak samorządy sobie z nim radzą i jakich zadań dotyczy nieterminowość przekazywania środków. Jest to niewątpliwie obszar wymagający dalszy badań i analiz.

 

  • Obciążanie gmin coraz liczniejszymi zadaniami powoduje, że w ich budżetach istotny odsetek środków ma z góry określone przeznaczenie, co powoduje że mimo wzrostu tych budżetów, swoboda samodzielnego działania gmin nie zwiększa się.

  • Brakuje publicznej instytucji doradczej, która mogłaby wspomagać samorząd szczególnie gminny wiedzą ekspercką.

 

Powołanie tego typu instytucji jest bardzo potrzebne. Samorządy prowadząc inwestycje, np. teleinformatyczne, potrzebują wiedzy i doradztwa w tym zakresie. Brakuje organizacji typu „think tank”, które mogłyby służyć radą i pomocą samorządom w realizacji zadań, tj. takiej organizacji, w której w prosty i szybki sposób można by uzyskać informację jak przeprowadzić inwestycje, skonsultować umowę itd.

 

  • Brakuje obligatoryjnej reprezentacji samorządu gminnego w postaci Krajowego Związku Gmin Polskich, co często prowadzi do nieobecności głosu samorządu podczas prac legislacyjnych i innych działań podejmowanych na poziomie centralnym, dotyczących bezpośrednio lub pośrednio działania samorządu.

  • Instytucje nadzoru i kontroli, jak Regionalne Izby Obrachunkowe, mają zbyt duży wpływ na podejmowanie decyzji przez samorządy.

  • Dodatkowo działanie samorządu jest utrudnione przez asymetrię organów samorządowych w sporach prawnych. Gmina nie może być np. stroną w postępowaniu administracyjnym. Następuje zbyt duża kolizja norm w płaszczyźnie prawa cywilnego i administracyjnego. Ustawodawca, wyposażając Gminę w zdolność prawną automatycznie ogranicza samodzielność i skuteczność działania, chociażby skutecznej obrony przed dochodzeniem roszczeń z tytułu obowiązku odpłatnego przejęcia wybudowanych przez inwestorów na swój koszt urządzeń wodnych i kanalizacyjnych. Inwestor może żądać przejęcia odpłatnego, mimo podpisanej umowy z gminą o wykonaniu infrastruktury na swój koszt – po wyroku na niekorzyść gminy (takie tylko zapadają) gmina nie ma możliwości naliczenia opłaty adiacenckiej pomimo obowiązku uczestniczenia mieszkańca w procesie inwestycyjnym.

 

Uczestnicy debaty wskazali również na problemy bardziej szczegółowe, z którymi borykają się na co dzień samorządy.

 

  • Problemem dotyczącym wszystkich praktycznie gmin jest brak spójności w zarządzaniu drogami, podlegającymi różnym szczeblom administracji. Problemem są także drogi naniesione w planach zagospodarowania przestrzennego, za które gminy muszą wypłacać odszkodowania.

  • Jednym z najbardziej obciążających gminy zadań jest utrzymanie szkół bez odpowiednio wysokiej subwencji edukacyjnej.

  • Planowanie działalności inwestycyjnej gmin utrudnia sposób alokacji środków pomocowych. Gminy zmuszone są do podejmowania projektów „pod dostępne pieniądze”, a nie zgodnie z optimum wynikającym z lokalnego planu inwestycyjnego. W efekcie często realizowane są w pierwszej kolejności inwestycje o mniejszym priorytecie, nierzadko nie skoordynowane z innymi projektami, co prowadzi np. do konieczności powtarzania robót. Przykładem mogą być inwestycje drogowe nie skoordynowane z inwestycjami w infrastrukturę kanalizacyjną i teleinformatyczną.

  • Gminy leżące w pobliżu rozwijających się miast borykają się z niestabilnością granic swojego obszaru.

  • Procedury pozyskiwania pieniędzy ze środków unijnych są bardzo skomplikowane, mimo możliwości ich poprawy w oparciu o wnioski z zakończonych już programów. Dotyczy to procedur, które wprowadza się tylko w naszym kraju.

 

To jest duży problem dla wielu samorządów w Polsce (i nie tylko dla nich). Procedury, wnioski związane z pozyskiwaniem funduszy europejskich są bardzo skomplikowane. Bardzo często po otrzymaniu dofinansowania środki na realizację projektu przekazywane są nieterminowo. Gminy, organizacje pozarządowe, żeby zrealizować projekt muszą zakładać własne środki finansowe (w przypadku organizacji pozarządowych- są to środki prywatne członków organizacji). Prędzej bądź później pieniądze na realizację projektu są przekazywane, jednak „koszty ludzkie” są ogromne i trudne do oszacowania. Fundacja Wspomagania Wsi monitoruje od dwóch lat proces wydawania środków unijnych przeznaczonych na budowę społeczeństwa informacyjnego. W tym celu zostało zorganizowanych i przeprowadzonych kilka debat poświęconych temu zagadnieniu. W efekcie powstały rekomendacje, które następnie przekazano Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji. MSWiA przychylnie się do nich odniosła i duża część została uwzględniona m.in. w działaniu 8.4. POIG[11]. Podjecie tematyki wydawania środków unijnych– przeszkód, jakie stoją na ich drodze może być punktem styku dla świata nauki, organizacji pozarządowych, ministerstw, przedsiębiorców. Z doświadczeń Fundacji wynika, że tylko taka szeroka debata przynosi rezultaty polegające m.in. na upraszczaniu procedur oraz wniosków aplikacyjnych.

 

  • Gminy obciążane są koniecznością opracowywania olbrzymiej ilości dokumentacji sprawozdawczej, co powoduje konieczność rozrostu kosztownej biurokracji.

 

Sprawozdawczość jest bardzo ważna i wójtowie jej nie negują, jednak zwracają uwagę na jej rozrost. Powoduje on, że bardzo mało czasu zostaje w gminach na realizację zadań. Skutkuje to m.in. nadmierną ilością zadań przypadających na jednego pracownika.

 

  • Wójtowie i burmistrzowie pozbawieni są możliwości ubezpieczenia od błędnych decyzji administracyjnych.

 

Zaprezentowany powyżej katalog wskazuje tylko na niektóre problemy gmin. Uczestnicy debaty oprócz wskazania na problemy i trudności sformułowali pewne postulaty, które mogłyby posłużyć do usprawnienia działalności samorządów. Zostały one podzielona na kilka kategorii.

 

1. Postulaty dotyczące rozwiązań na poziomie ustrojowym:

 

a)      Należy w drodze ogólnonarodowej debaty określić docelowy model samorządu terytorialnego na trzech poziomach.

 

b)      Należy powołać publiczną instytucję doradczą dla gmin, Instytut Samorządu Gminnego.

 

c)      Należy usprawnić mechanizm konsultacji z gminami podczas przygotowywania prac nad planami rozwoju kraju i przygotowania alokacji środków z budżetu Unii Europejskiej 2014-2020.

 

d)      Należy zwiększyć możliwość decydowania gmin o sposobie i harmonogramie wykorzystania środków z subwencji zewnętrznych, np. środków pomocowych UE.

 

e)      Należy wprowadzić zasadę, że dekoncentracji zadań administracji publicznej dla gmin powinna towarzyszyć alokacja środków umożliwiających realizację tych zadań bez obciążania dotychczasowego budżetu gminy.

 

f)        Senat Rzeczypospolitej Polskiej należy przekształcić w Izbę Samorządową.

 

 

2. Postulaty dotyczące działania władz gminy:

 

a)      Należy wprowadzić zasadę, że wójtowie i burmistrzowie z urzędu zasiadają w radzie powiatu /jest kwestą otwartą czy z prawem głosu, a nawet weta/.

 

b)      Należy ułatwić procedury rejestracyjne, związane z tworzeniem związków międzygminnych.

 

c)      Należy wprowadzić mechanizmy koordynacji inwestycji, wprowadzając konieczność informowania o podejmowanych inwestycjach gminnych na forach ponadgminnych (w powiecie i województwie), a w szczególności właściwie wykorzystywać w tym celu Biuletyny Informacji Publicznej.

 

3. Postulaty dotyczące relacji samorządu z lokalną społecznością:

 

a)      Należy zwiększyć rolę mechanizmów konsultacji społecznych w działaniu samorządu gminnego.

 

b)      Należy podejmować działania zwiększające poziom utożsamienia mieszkańców gminy z ich terytorium (m.in. działania symboliczne na poziomie heraldycznym).

 

c)      Władze gminy powinny kierować się zasadą pomocniczości w pełnym jej znaczeniu, tj. zarówno delegować swoje zadania działającym na terenie gminy organizacjom społecznym i przedsiębiorstwom, jak i podejmować cele przez nie wskazywane.

 

4. Postulaty dotyczące finansów i majątku gmin:

 

a)      Należy zmienić przepisy ustawy o finansach publicznych dotyczące zabezpieczenia wkładu własnego gmin podczas realizacji inwestycji oraz sposobu liczenia zadłużenia.

 

b)      Grunty Skarbu Państwa administrowane przez Agencję Nieruchomości Rolnych powinny zostać przekazane gminom.

 

c)      Podatek VAT naliczany od inwestycji gminnych powinien zostawać w gminie.

 

d)      Gminy powinny mieć udział w podatku VAT naliczanym od działalności prowadzonej na terenie gminy.

 

e)      Należy zwiększyć proporcję podatku CIT, jaki trafia do gmin.

 

f)        Należy wprowadzić podatek katastralny w miejsce podatku od nieruchomości.

 

g)      Należy zwolnić drogi wewnętrzne z opodatkowania.

 

h)      Należy zwiększyć elastyczność polityki płacowej wobec urzędników gminnych (w tym nauczycieli zatrudnionych w systemie oświatowym), m.in. przez zastąpienie tzw. „trzynastek” budżetem na premie i nagrody motywacyjne.

 

i)        Należy zmienić przepisy o oświadczeniach majątkowych członków władz gminy, zlecając ich kontrolę urzędom skarbowym i likwidując obowiązek ich upublicznienia.

 

5. Postulaty dotyczące prawnych uwarunkowań działania samorządu gminnego:

 

a)      Należy zwiększyć spójność przepisów prawa, w szczególności w zakresie planowania, zagospodarowania przestrzennego i prawa budowlanego.

 

b)      Należy wprowadzić monitoring orzecznictwa w postępowaniach dotyczących gmin.

 

c)      Należy wzmocnić instytucję Partnerstwa Publiczno-Prywatnego.

 

6.Postulaty dotyczące rozwoju infrastruktury:

 

a)      Należy ujednolicić zasady zarządzania drogami na terenie gminy.

 

b)      Należy wprowadzić zasadę, że oświetlenie drogi powinno być obowiązkiem jej właściciela.

 

c)      Należy wspomóc rozwój komunikacji publicznej na terenie gmin.

 

d)      Należy usprawnić i skrócić procedury uzyskiwania pozwolenia na budowę.

 

7. Postulaty dotyczące oświaty:

 

a)      Należy zlikwidować dodatek wiejski i mieszkaniowy dla nauczycieli, przeznaczając przeznaczone na nie środki na system wynagrodzeń motywacyjnych.

 

b)      Należy wprowadzić system płacowy dla nauczycieli wiążący jakość kształcenia z wynagrodzeniem.

 

c)      Należy zmienić system finansowania oświaty, tak by przedszkola i żłobki stały się zadaniami gminy finansowanymi przez państwo.

 

8. Postulaty dotyczące zadań pomocy społecznej świadczonych przez gminy:

 

a)      Należy podjąć działania strategiczne przygotowujące gminy do zjawiska starzenia się społeczeństwa i wynikających stąd rosnących zobowiązań dla systemu pomocy i opieki społecznej.

 

b)      Należy zwiększyć wpływ samorządu na wykorzystanie środków przeznaczonych na walkę z bezrobociem, umożliwiając m.in. łączenie świadczenia pomocy w zamian za świadczenie pracy.

c)      Należy zwiększyć pomoc państwa przy budowie mieszkań socjalnych.

 

Podsumowanie

Zgłoszone przez uczestników debaty problemy oraz postulaty trafiły do Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej Sejmu RP. Od kilku miesięcy zapowiadana jest nad nimi dyskusja, którą zobowiązała się przeprowadzić poseł Platformy Obywatelskiej– Halina Rozpondek. Dyskusja miała odbyć się jeszcze w czerwcu 2010, jednak ze względu na wybory prezydenckie przełożona została na okres powakacyjny.

 

Warto jeszcze raz podkreślić, że zgłoszone przez wójtów postulaty i problemy nie są zarzutem wobec ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990. Uczestnicy debaty zgadzają się, że była to przełomowa ustawa, która „uwolniła energię” w społecznościach lokalnych. Nie oznacza to, że nie widzą potrzeby wprowadzenia pewnych zmian, które usprawniłyby prace samorządów. Powołanie instytucji doradczej dla samorządów, skupiającej ekspertów z wielu dziedzin, mogącej służyć radą i pomocą jest warte rozważenia. Jest wiele organizacji, które zajmują się pewnym wycinkiem działalności samorządowej, np. inwestycjami w infrastrukturę, szkoleniami dla liderów, zachowaniem dziedzictwa kulturowego. Być może wystarczyłoby powołanie organizacji, która miałaby za zadanie kontaktowanie samorządów z innymi instytucjami? Inną rolą, bardziej rozbudowaną, takiej instytucji mogłoby być konsultowanie projektów ustaw, które dotyczą samorządów. Kwestie finansowe są równie istotne– należy uważniej przyjrzeć się terminowości przekazywania środków przez agendy państwa i możliwie je usprawnić. Samorządy gminne udowodniły, że środki finansowe będące w ich posiadaniu są dobrze i efektywnie wydawane- stąd postulaty zwiększenia udziału w podatku CIT trafiającego do budżetów gmin wydają się być zasadne. Rozbudowanie mechanizmów przeprowadzania konsultacji społecznych, zwiększenie zaangażowania obywateli w działalność samorządu jest niewątpliwie jednym z największych wyzwań stojących przed gminami. Inna kwestia dotyczy wynagrodzeń– jest to kwestia przewijająca się od wielu lat. Samorządowcy mówią, że zatrzymanie specjalistów w urzędach gminy jest bardzo trudne, ponieważ z powodu niskich płac przechodzą oni do prywatnych przedsiębiorstw. Zwiększenie elastyczności wynagrodzeń zarówno w urzędach gmin, jak i jednostkach im podległych mogłoby zapobiec tego typu sytuacjom.

 

Na koniec słowo o roli organizacji pozarządowych. Organizacje pozarządowe to instytucje powołane do wprowadzania zmian. Tak jak w przypadku produkcji coca coli zyskiem są pieniądze, tak w przypadku NGO’s zyskiem jest zmiana społeczna. Organizacje pozarządowe nie posiadają takich zasobów jakimi dysponuje państwo lub biznes, ale mogą za to podejmować zadania, podnosić problemy, którymi ani państwo, ani rynek nie mogą się zająć (z racji krępujących je procedur bądź nieopłacalności finansowej). Debata miała za zadanie nie tylko w pewien sposób uczcić dwudziestą rocznice powstania samorządu gminnego, ale również wskazać możliwe kierunki zmian w jego działalności

 

W debacie wzięli udział: Anna Sobczuk-Jodłowska, wójt gminy Ustka; Maria Jolanta Bałtycka-Wąsik, wójt gminy Lesznowola; Jacek Brygman, wójt gminy Cekcyn; Marek Klara, wójt gminy Miejsce Piastowe; Paweł Pogorzelski, wójt gminy Zawady; Marek Chmielewski, wójt gminy Dzierżoniów; Mirosław Lech, wójt gminy Korycin;Jarosław Zatorski, burmistrz miasta i gminy Chmielnik; Janusz Kwaśniak, wójt gminy Borzęcin; Adam Szłapka, wiceprzewodniczący Rady Miejskiej Kościana; Radosław Jasiński, dyrektor programowy Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności; dr Jacek Pokładecki z Pracowni Badań Władzy Lokalnej i Samorządu, Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; Halina Rozpondek, zastępca przewodniczącego sejmowej Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej; Marek Maglewski, zastępca dyrektora Departamentu Administracji Publicznej MSWiA; Piotr Szczepański, prezes Fundacji Wspomagania Wsi

Krystian Połomski
kpolomski@fww.org.pl

***

Bibliografia:

Debata: 20 lat gminnych samorządów – sukcesy, problemy, postulaty zmian, dostępny pod:  http://ww.org.pl/strona.php?p=1891&c=8121 (14.07.2010).

Debata: Wykorzystanie środków z działania 8.4. Programu Operacyjnego innowacyjna Gospodarka, Debata Programu e-VITA, MSSI, Computerworld, dostępny pod: http://www.ww.org.pl/strona.php?p=2489 (14.07.2010).

Kulesza M., Budowanie samorządu. Wybór tekstów ze „Wspólnoty” 1990-2007, Municypium, Warszawa 2008.

Markowska- Bzducha E., Zmiany w strukturze dochodów gmin wiejskich w związku ze zmianami struktury administracyjnej kraju na przykładzie Związku Gmin Radomka, w: S. Dolata, Prawne i finansowe aspekty funkcjonowania samorządu terytorialnego T. 2, Uniwersytet Opolski, Opole 2000.

Piekara A., Wartości, istota uwarunkowania i funkcjonowanie społeczne samorządu terytorialnego a rozwój lokalny, w: A. Piekara (red.) Samorząd terytorialny i rozwój lokalny, Uniwersytet Warszawski Centrum Studiów Samorządu Terytorialnego i Rozwoju Lokalnego, Warszawa 1992.

Pokładecki J., Samorząd terytorialny w warunkach transformacji systemu politycznego w Polsce, Wydawnictwo Naukowe INPiD, Poznań 1996.

Regulski J., Reformowanie państwa. Moje doświadczenia, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej w Warszawie, Szczecin 2007.

Stahl M., Poszukiwania modelu władzy i administracji lokalnej w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1989.


[1] Debata: 20 lat gminnych samorządów – sukcesy, problemy, postulaty zmian, dostępny pod: http://ww.org.pl/strona.php?p=1891&c=8121 (14.07.2010).

[2] J. Regulski, Reformowanie państwa. Moje doświadczenia, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej w Warszawie, Szczecin 2007, s. 10.

[3] M. Stahl, Poszukiwania modelu władzy i administracji lokalnej w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1989, s. 5.

[4] Ibidem, s. 16.

[5] J. Pokładecki, Samorząd terytorialny w warunkach transformacji systemu politycznego w Polsce, Wydawnictwo Naukowe INPiD, Poznań 1996, s. 35-40.

[6] Ibidem, s. 40.

[7] J. Regulski, op. cit., s. 11.

[8] Określenie „wielka karta małej społeczności” pochodzi ze zbioru artykułów publikowanych we „Wspólnocie” i poświęconych działalności i funkcjonowaniu samorządów z punktu widzenia współautora reform samorządowych, M. Kulesza, Budowanie samorządu. Wybór tekstów ze „Wspólnoty” 1990-2007, Municypium, Warszawa 2008.

[9] A. Piekara, Wartości, istota uwarunkowania i funkcjonowanie społeczne samorządu terytorialnego a rozwój lokalny, w: A. Piekara (red.) Samorząd terytorialny i rozwój lokalny, Uniwersytet Warszawski Centrum Studiów Samorządu Terytorialnego i Rozwoju Lokalnego, Warszawa 1992, s. 26.

[10] E. Markowska- Bzducha, Zmiany w strukturze dochodów gmin wiejskich w związku ze zmianami struktury administracyjnej kraju na przykładzie Związku Gmin Radomka, w: S. Dolata, Prawne i finansowe aspekty funkcjonowania samorządu terytorialnego T. 2, Uniwersytet Opolski, Opole 2000, s. 266.

[11] Debata: Wykorzystanie środków z działania 8.4. Programu Operacyjnego innowacyjna Gospodarka, Debata Programu e-VITA, MSSI, Computerworld, dostępny pod: http://www.ww.org.pl/strona.php?p=2489 (14.07.2010).

 

2010-09-09